Witamina D

Zastanawialiście się kiedyś czy dostarczacie sobie odpowiedniej ilości jakiej witaminy? Raczej nie, a jak się okazuje w Polsce, u większości osób stwierdza się znaczy niedobór witaminy D. Jest czym się martwić – bo jej niedobór prowadzi do wielu jednostek chorobowych.

 


Witamina D
Pod wspólną nazwą – witamina D – kryją się trzy związki chemiczne, o podobnej aktywności biologicznej:

  • kalcyferol (D1),
  • ergokalcyferol (D2),
  • cholekalcyferol (D3).

Rola w organizmie

Witamina D pełni w organizmie kilka ważnych funkcji:

  • zwiększa wchłanianie wapnia i fosforanów w jelitach,
  • uczestniczy w procesach transportu wapnia,
  • reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu (przez co wpływa na mineralizację kości),
  • wpływa na wydzielanie parathormonu gruczołu przetarczyc,
  • działa w organizmie podobnie jak wiele hormonów steroidowych,
  • regeneruje neurony i mięśnie,
  • stymuluje układ odpornościowy (pobudza produkcję związków działających przeciwbakteryjnie),
  • hamuje wytwarzanie cytokin (odpowiedzialnych za stany zapalnie, przez co zmniejsza ryzyko chorób autoimmunologicznych),
  • reguluje wydzielanie insuliny,
  • hamuje rozrost endometrium,
  • zwiększa spermatogenezę.

Źródła

Witamina D w żywności jest mało rozpowszechniona, występuje głównie w:

  • rybach (ale tylko niektórych): w łososiu, dorszu, tuńczyku, śledziach, makreli, sardynkach, węgorzach,
  • tranie,
  • wątrobach zwierzęcych,
  • serze żółtym,
  • żółtkach jaj,
  • niektórych grzybach (pieczarki, kurki, borowiki i podgrzybki) – w diecie wegetarian, jak również w strefach klimatycznych o mniejszym nasłonecznieniu, grzyby stanowią obecnie niedoceniane źródło witaminy D;
  • margarynach oraz miksach masła z olejem (pakowane w plastikowe kubeczki są wzbogacane w witaminę D).

Najlepszym jednak źródłem witaminy D jest słońce. Przebywając na słońcu nie musimy się również obawiać przedawkowania.

Co utrudnia wchłanianie witaminy D?

Otrzymywanie witaminy D utrudniają następujące czynniki:

  • środki przeczyszczające,
  • choroby powodujące zaburzenia wchłaniania tłuszczy,
  • alkohol,
  • kortykosterydy,
  • filtry przeciwsłoneczne (im większa ochrona, tym mniejsze przekształcanie prowitaminy D w witaminę),
  • skażenie środowiska (zanieczyszczenia powietrza),
  • starzenie skóry (wraz z wiekiem wszelkie procesy fizjologiczne zwalniają, dotyczy to również przekształceń prowitaminy D),
  • długotrwałe stosowanie diety niskotłuszczowej.

Objawy niedoboru

Objawy niedoboru witaminy D kojarzą się zazwyczaj ze zmianami w układzie kostnym:

  • u niemowląt i dzieci – jest przyczyną krzywicy,
  • u osób dorosłych (zwłaszcza kobiet w ciąży i karmiących) – prowadzi do rozmiękczania kości (osteomalacji) i odwapnienia,
  • u osób starszych – przyczynia się do osteoporozy (demineralizacji i zniekształceń kości, zrzeszotnienia, porowatości i kruchości układu kostnego.

Udowodniono również, że niedobory witaminy D zwiększają ryzyko wystąpienia:

  • cukrzycy typu I,
  • nowotworów piersi, prostaty i jelita grubego,
  • chorób autoimmunologicznych – stwardnienia rozsianego, reumatoidalnego zapalenia stawów, tocznia rumieniowatego,
  • chorób sercowo-naczyniowych,
  • zespołu metabolicznego,
  • otyłości.

Krzywica u niemowląt objawia się następująco:

  • główka dziecka podczas karmienia intensywnie się poci,
  • rozmiękają kości potylicy (ciemiączko jest stale podatne na ucisk, a nie utwardza się),
  • wyginają się żebra na wysokości przepony,
  • u niemowląt występuje wiotkość mięśni (rozlany brzuszek maluszka w żargonie medycznym nosi nazwę żabiego brzucha) i następuje opóźnienie rozwoju ruchowego,
  • jeżeli niedobór wystąpił u dziecka zaczynającego chodzić – koślawią się stawy kolanowe, powstają zgrubienia w okolicy nadgarstków oraz połączeń części chrzęstnych i kostnych żeber.

Witamina D w żywieniu niemowląt

Obecnie, ze względu na duże niedobory witaminy D, krajowy konsultant w dziedzinie pediatrii zalecił aby dziecko już w pierwszej dobie po urodzeniu otrzymywało suplementację farmakologiczną witaminy D3 (niezależnie, czy matka będąc w ciąży przyjmowała suplementacje tą witaminą, czy nie). Zalecana dawka preparatu wynosi u dzieci donoszonych 400 IU na dobę, a u wcześniaków do 400 do 800 IU na dobę.

Bardzo ważne dla dalszego rozwoju maluszka jest przestrzeganie zaleceń pediatrycznych.

Witamina D w ciąży

W 2007 r krajowy konsultant w dziedzinie pediatrii rekomendował rozpoczęcie suplementacji farmakologicznej witaminy D od drugiego trymestru ciąży. Ponadto, bardzo ważne jest:

  • zwiększenie spożycia produktów bogatych w tą witaminę,
  • utrzymanie odpowiedniej podaży wapnia,
  • w okresie wiosenno-letnim umiarkowane korzystanie z promieni słonecznych (przez pół godziny dziennie, najlepiej w ruchu).

Rekomendowana ilość witaminy D przyjmowanej przez ciężarne wynosi od 800 do 1000 IU na dobę.

Samemu natomiast nie powinno się decydować o wprowadzeniu specyfików farmakologicznych lub tranu do uzupełniania podaży witaminy D. Przyjmowanie większych dawek witaminy D niż zalecił lekarz prowadzących ciąże jest szkodliwy dla maluszka – prowadzi do zaburzeń funkcjonowania gruczołu przytarczyc oraz może być przyczyną wady serca dziecka.

Witamina D u dzieci i młodzieży

U dzieci od 1 roku życia i młodzieży do 18 roku życia zaleca się przyjmowanie dawki witaminy D (w żywności i suplementach) codziennie, od października do marca w wysokości 400 IU na dobę.

Zapotrzebowanie zmienia się w przypadku wystąpienia otyłości i rośnie do 800 – 1000 IU na dobę.

Witamina D u osób dorosłych i starszych

Dorosłym zaleca się podawanie dziennie od 800 do 1000 IU witaminy D na dobę, w okresie od października do marca. Natomiast osoby po 65 roku życia powinny tą samą ilość tej witaminy przyjmować przez cały rok (również w okresie letnim). Dlaczego? Ponieważ udowodniono, że witamina D ma działanie przeciwzawałowe i przeciwudarowe, a wraz z wiekiem wchodzimy w grupę zwiększonego ryzyka wystąpienia tych chorób.

Co polepsza wchłanianie witaminy D?

Wchłanianie witaminy D z pożywienia przebiega o wiele lepiej, jeżeli towarzyszą jej:

  • witamina A,
  • witamina C,
  • witamina E,
  • wapń,
  • fosfor,
  • niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe.

Nadmiar witaminy D

Jak wszystkie inne witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, tak i witamina D magazynuje się w organizmie. Dlatego stosowanie leków lub dodatków do diety (tran) zawierających duże ilości witaminy D powinno być konsultowane z lekarzem. Szczególną ostrożność należy zachować jeżeli przyjmuje się leki zawierające magnez, wapń lub fosfor.

Wczesne objawy przedawkowania witaminy D:

  • zaparcia lub biegunki,
  • długotrwałe bóle głowy,
  • wzmożone pragnienie,
  • suchość w jamie ustnej,
  • zwiększone pragnienie,
  • częstomocz (częste oddawanie moczu, szczególnie w nocy),
  • brak apetytu, utrata łaknienia,
  • metaliczny posmak w ustach,
  • nudności i wymioty (szczególnie u małych dzieci i młodzieży),
  • łatwe męczenie się.

Późne objawy przedawkowania:

  • bóle kostne,
  • mętny mocz,
  • senność,
  • zwiększona wrażliwość oczu na światło,
  • świąd skóry,
  • bóle mięśniowe,
  • utrata wagi,
  • opóźnienie w rozwoju dziecka,
  • bóle szczęk, stawów i mięśni,
  • dochodzi do odkładania wapnia w różnych narządach: wątrobie, nerkach, płucach, sercu i układzie krwionośnym,
  • a w przypadku znacznego przedawkowania: wysokie ciśnienie tętnicze, niemiarowa czynność serca, ból żołądka.

Zdjęcie: Suat Eman / FreeDigitalPhotos.net

2 komentarze

  • Aleksander

    Jak wygląda kwestia wrażliwości witamin z grupy D na czynniki zewnętrzne? Kiedy musimy się liczyć z jej stratami z pożywienia i jak duże one będą?
    P.S.
    Bardzo fajna strona – dużo się z niej dowiedziałem :-).
    Pozdrawiam

    • Marta Mikuła-Meyer

      Największe straty witaminy D związane są z utlenianiem – może wtedy dojść nawet do utraty 10-30% tych związków, które się na nią składają.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *