Przewlekłe choroby nerek – część III : Żywienie przy jawnej wyrównanej niewydolności nerek

nerkaNiewydolność nerek to taki stan, w którym nerki nie realizują swojej podstawowej funkcji tzn. nie są wstanie oczyścić krwi ze zbędnych produktów przemiany materii, nadmiaru witamin i innych składników których pozbywamy się z moczem. W zależności od stopnia uszkodzenia wyróżniamy kilka etapów tego schorzenia. Jednym z nich jest postać jawna wyrównana. Tylko co to znaczy?

 


Jawna i wyrównana

W początkowych fazach przewlekłej choroby nerek, może ona przebiegać bezobjawowo. Jednak z czasem zaczynają występować takie symptomy (np. zaburzenia gospodarki wodnej), które ewidentnie wskazują na chorobę.

Objawami jawnej postaci przewlekłej choroby nerek są:

  • nadmierne pragnienie
  • zwiększenie objętości moczu (potem objętość moczu może z czasem się zmniejszać),
  • nocne oddawanie moczu (więcej niż jeden raz) nazywane nykturią
  • osłabienie
  • męczliwość
  • nadciśnienie – nerki zaczynają produkować znacznie więcej reniny, co w efekcie podwyższa ciśnienie krwi, więc ten objaw występuje zarówno u tych osób, które wcześniej się z tym problemem zmagały, jak i u tych, których dotychczas to nie dotyczyło
  • obniżona odporność
  • niedokrwistość
  • u niektórych obrzęki

W badaniach laboratoryjnych:

  • wzrasta poziom mocznika i kreatyniny
  • przesącz kłębuszkowy spada do 30–59 ml/min/1,73 m3 co najprościej można sobie wyobrazić w ten sposób że funkcjonuje już tylko 30–59% miąższu nerek
  • wzrasta (stopniowo) poziom fosforanów
  • obniża się poziom wapnia we krwi

Brzmi już bardzo poważnie – a my jednak mówimy, że jest to okres wyrównany – więc mimo dużych zmian nie doszło jeszcze do stanu, w którym zaburzenia biochemiczne znacząco wpływają na funkcjonowanie wszystkich innych organów i codzienne życie chorego.

Jaka dieta?

W okresie jawnej wyrównanej niewydolności nerek powoli wprowadza się dietę niskobiałkową, niskosodową, o kontrolowanej ilości potasu, utrzymuje się ograniczenia w podaży fosforu. Jeżeli chodzi o ilość i rodzaj spożywanego tłuszczu i węglowodanów oraz zapotrzebowanie energetyczne to nadal korzysta się ze schematów postępowania jakie opisałam w utajonej niewydolności nerek. Podam tylko dla przypomnienia:

  • wybieramy tłuszcze roślinne – pamiętając szczególnie o tłuszczu rybim, oliwie z oliwek, oleju lnianym
  • ograniczamy lub wykluczamy produkty dostarczające cukry proste tj. słodycze, cukier, dżem, miód, syrop fruktozowo‐glukozowy
  • wybór rodzaju pieczywa (jasne czy pełnoziarniste) zależy od poziomu fosforanów w badaniach oraz od poziomu glukozy we krwi
  • rezygnujemy ze słodzików
  • ilość energii ustalamy w zależności od masy ciała i aktywności fizycznej

Ile białka?

Prawdziwe zmiany w jadłospisie dotyczą ilości spożywanego białka. W zależności od poziomu kreatyniny i mocznika lekarz (i tylko on) ustala ile gram białka powinno się spożyć. Na tym etapie choroby zwykle jest to 0,6 g/kg należnej masy ciała – trzeba więc tę ilość wyliczyć indywidualnie. W praktyce najczęściej kształtuje się to pomiędzy 40 a 50 g białka na dzień. Oznacza to np. zastępowanie tradycyjnych produktów spożywczych np. pieczywa, ich niskobiałkowymi odpowiednikami.

W przypadkach gdy spożywa się białka poniżej 0,6 g/kg należnej masy ciała może dojść do niedożywienia i wtedy wprowadza się to diety np. specjalne odżywki (to jednak zwykle występuje już w następnym etapie choroby).

Sód

Jak już wspomniałam opisując objawy, na tym etapie rozwija się powoli nadciśnienie generowane samą chorobą. W takim przypadku należy wyeliminować:

  • konserwy
  • marynaty
  • wędliny
  • przetwory mięsne, rybne
  • produkty wędzone
  • żółte sery
  • kiszonki
  • produkty wzbogacane o glutaminian sodu (kostki rosołowe, zupy i sosy w proszku, mieszanki przypraw)

Na szczęście są to w większości produkty pokrywające się z listą podaną przy okazji ograniczenia fosforanów więc łatwo jest to ze sobą pogodzić. Ogranicza się również dosalanie potraw. Bywają jednak takie sytuacje, w których pomimo niewydolności nerek, nie ogranicza się sodu (tak jest gdy mamy do czynienia ze schorzeniem w którym traci się sód z moczem). Dlatego o tym czy ograniczamy jakikolwiek składnik mineralny powinien zawsze decydować lekarz.

Potas

Potas jest tym składnikiem mineralnym którego podaż w znacznej mierze zależy od stanu chorego – początkowo w wyrównanej przewlekłej chorobie nerek stosuje się dietę wysokopotasową (czyli bogatą w warzywa i owoce, podobnie jak w poprzednim okresie), z czasem jednak — wraz z pogarszaniem badań biochemicznych, wprowadzamy dietę o coraz mniejszej ilości potasu, aż dochodzimy do diety niskopotasowej. Czyli o ile na początku możemy spożywać warzywa i owoce bez ograniczeń, to później mówimy o umiarkowanych ilościach. I szczerze mówiąc, w praktyce zauważyłam, że jest to najłatwiejsze do wyegzekwowania ograniczenie. Dlaczego? Według badań statystycznych przeciętnie na naszych talerzach ląduje 180–200 g warzyw i owoców na dzień. A ograniczenie o którym mówimy to np. w diecie o 50 g białka i 2300 kcal — 450 g zieleniny. Większość jest przekonana, że ja zwiększam ilość warzyw i owoców w jadłospisie. O ironio — prawdziwe nieszczęście jest to dla tej małej grupki ludzi, którzy dotychczas żywili się zdrowo.

Ile to jest jedzenia?

Dla diety niskobiałkowej dostarczającej 50 g białka i 2300 kcal dzienna racja pokarmowa czyli ilość produktów z jakich przygotowuje się jadłospis na dzień wygląda następująco:

Rodzaj artykułów spożywczychgUwagi
Pieczywo niskobiałkowe285trzeba się kierować informacją na opakowaniu
Mąka ziemniaczana, skrobia pszenna5płaska łyżeczka do herbaty
Kasze (ryż, kasza jęczmienna perłowa), płatki ryżowe202 płaskie łyżki
Mleko (2%) tłuszczu270niewiele ponad szklankę
Ser biały (twarogowy) chudy84
Jaja501 sztuka
Mięso wołowe (bez kości)80można to zamienić na taką samą ilość innego chudego mięsa bez kości – cielęciny, schabu, kurczaka, chudej ryby
Masło, margaryna miękka (w kubeczku)505 łyżeczek
Olej roślinny182 duże łyżki do zupy
Ziemniaki2002 średnie sztuki
Warzywa obfitujące w witaminę C100np. pomidory, kalafior
Owoce obfitujące w witaminę C50np. maliny, porzeczki, truskawki, czarne jagody lub 100 g pomarańczy, cytryn
Warzywa bogate w karoten200np. marchew, dynia, można to również zamienić na taką samą ilość kabaczka, 140 g cykorii, 100 g szpinaku, 80 g sałaty, 60 g fasolki szparagowej, 50 g koperku, 20 g koncentratu pomidorowego 30%
Inne warzywa100np. buraki, seler, pietruszka, pory, rabarbar, szparagi
Inne owoce100np.. jabłka, arbuz, melon, żurawiny, jeżyny, winogrona, można to również zamienić na 70 g truskawek lub 50 g brzoskwiń lub wiśni

Wołowina i jaja

Pomimo ograniczeń białka nie można zapomnieć o dobrych jakościowo produktach bogatych w żelazo. Gdy mamy do czynienia z niewydolnością nerek dochodzi do zmniejszenia wchłaniania żelaza, a do tego nerki nie tworzą pewnego czynnika (erytropoetyny) i nawet jeśli organizm przyswoi trochę tego minerału, to nie jest on tak skutecznie wbudowywane do hemoglobiny. W efekcie bardzo łatwo dostać niedokrwistości. Trudno temu przeciwdziałać i często trzeba organizm wspomagać suplementacją, jednak warto sięgnąć po wołowinę czy jaja, bo stanowią bardzo dobre źródło żelaza.

Za to na pewno nie będziemy u chorego z niewydolnością nerek sięgać po podroby – bo choć zawierają żelazo, to jednak dostarczają znacznie za dużo fosforu i tłuszczy nasyconych, niż chory powinien otrzymać.

Suplementacja

Oprócz żelaza, często suplementuje się:

  • witaminę D
  • witamin z grupy B (B1, B2, B6, kwasu foliowego, biotyny)
  • witaminę C
  • wapń

Za każdym razem decyzję o tym, że wprowadzamy jakąś suplementację powinien podejmować lekarz – robi on to na podstawie badań, wiedząc jaki jest biochemiczny stan naszego organizmu. Chory, jego rodzina nie powinni sięgać po żadne specyfiki (niektóre z nich mogą mieć dodatki nefrotoksyczne czyli uszkadzać nerki).

Zioła

Często pytana jestem czy są jakieś zioła wzmacniające nerki na tym etapie choroby? Są i jest ich naprawdę wiele. Tylko że każde zioło to tak naprawdę jakaś substancja chemiczna, która w pewien sposób wpływa na organizm, ale również oddziałuje na leki jakie przyjmuje chory. Zioła mogą wzmocnić działanie leku, mogą go osłabić, mogą u chorego z niewydolnością nerek znacząco zmienić zapotrzebowanie np. będą działać tak moczopędnie, że zakłócona zostanie gospodarka wodno‐elektolitowa. Dlatego nie podaje nazwy ziół jakie można przyjmować. Aby nie zaszkodzić sobie ziołoterapią należy udać się do dobrego lekarza z zamiłowaniem do ziół (bardzo rzadki przypadek) i dopiero wraz z nimi wprowadzić zioła i tak dobrać ew. suplementy i leki by sobie wzajemnie nie szkodziły.

I jeszcze raz powtórzę, bo to ostatnio nagminny przypadek – jakkolwiek czystek jest bardzo zdrowy, oczyszcza organizm itd. — to w niewydolności nerek nie poradzi sobie z tym, że nerki w jakimś zakresie nie pracują, napar (3, 5, 8 i więcej minutowy) nie odbuduje uszkodzonego miąższu nerki, w organizmie nadal będą zbędne produkty przemiany materii, niezależnie ile razy byśmy nie pili herbatki z czystku. A jedyne co możemy osiągnąć to pogorszenie stanu zdrowia.

Dobre dopasowanie diety do stanu chorego w znaczący sposób wydłuża lepszy stan psychiczny i fizyczny w tej postępującej chorobie i jest jedną z podstawowych form leczenia. I choć postępujące ograniczenia dietetyczne często budzą złość i rozgoryczenie u chorych, to jednak przy współpracy z dobrym dietetykiem, przy wprowadzeniu przypraw, nawet tak zmienione jedzenie może być naprawdę smaczne.

Dotychczas opisano:

  • Dietę w I etapie przewlekłej choroby nerek
  • Dietę w II etapie — przewlekła utajona choroba nerek

W następnym wpisie:
Dieta w przewlekłej niewyrównanej chorobie nerek

Obrazek: dream designs / FreeDigitalPhotos.net

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *