Tarczyca na diecie

Tarczyca – mały narząd a wielki kłopot, gdy zaczyna szwankować. Bardzo wiele osób trafiających do dietetyka to właśnie chorzy zmagający się z jej nieprawidłowym działanie. Chciałabym przedstawić pierwszy z serii artykułów poświęconych żywieniu w chorobach tarczycy.

 

Tarczyca i przytarczyce

Tarczyca to niewielki organ wewnętrzny, znajdujący się w szyi, składający się z dwóch płatów i łączącego ich jakby mostka, zwanego cieśnią. Obok tarczycy (ale czasami również wewnątrz tarczycy, w grasicy itd.) znajdują się cztery gruczoły przytarczyczne. Razem tarczyca i przytarczyce należą do grupy gruczołów wydzielania wewnętrznego czyli takich narządów, które regulują pracę całego organizmu dzięki hormonom.

Parathormon

Przytarczyce – których ułożenie dość często jest nietypowe bo np. u danej osoby znajdują się nie obok płatów tarczycy, ale wewnątrz – produkują w organizmie parathormon. To taki związek chemiczny, który odpowiedzialny jest przede wszystkim za gospodarkę wapniem i fosforem poprzez:

  • zwiększenie stężenia wapnia we krwi (w razie potrzeby uwalnia wapń z kości)
  • zwiększenie wchłaniania zwrotnego wapnia w nerkach
  • zwiększenie utraty fosforanów z moczem
  • zwiększenie syntezy aktywnej witaminy D3

Aby zrozumieć jak ważny jest dla organizmu parathormon, trzeba uświadomić sobie, że nadmiar fosforu i niedobór wapnia to nie tylko problem z kościami i zębami, choć osteoporoza to nie jest miła choroba, ale również w krytycznych momentach bezpośrednie zagrożenie życia. Tzw. tężyczka czyli skrajna postać niedoboru wapnia może być bardzo niebezpieczna – wpływa bowiem na skurcze mięśniowe nie tylko rąk czy nóg, ale również oskrzeli, krtani itd. A ze względu na swoje, często nietypowe, położenie przytarczyce bywają przypadkiem usuwane podczas operacji tarczycy.

Hormony tarczycy

Tarczyca z kolei produkuje tyroksynę (T4) i trójjodotyroninę (T3) – odpowiedzialne w organizmie przede wszystkim za:

  • prawidłowy wzrost i rozwój organizmu
  • metabolizm lipidów
  • produkcję energii
  • produkcję ciepła
  • pracę serca
  • oddychanie
  • rozwój i funkcjonowanie mózgu
  • i in.

Najczęściej jednak hormony tarczycy kojarzymy z wpływem na szybkość metabolizmu – bo też w zależności od braku lub nadmiaru tych związków dość łatwo tyjemy lub tracimy na wadze.

Tarczyca na diecie

Ze względu na wpływ jaki mają hormony tarczycy i przytarczyc na organizm, zaburzenia produkcji hormonów – zarówno nadmiar jak i niedomiar – prowadzi do chorób wymagających specjalnej diety. Przy czym diety te tylko częściowo się różnią, a wiele wskazań jest takich samych:

  • osoby z niedoczynnością/nadczynnością tarczycy powinny spożywać 5 posiłków dziennie, co 3-4 godziny (różna jest tylko wielkość porcji i jej kaloryczność)
  • dieta powinna być bogata w pełnowartościowe białko – chude mięso (cielęcina, drób, chuda wołowina, wieprzowina, indyk, królik), chudy nabiał i ryby (choć w przypadku obu tych grup wybór będzie uzależniony od choroby)
  • ogranicza się tłuszcze nasycone – słoninę, smalec, łój, zastępując je kwasami tłuszczowymi nienasyconymi występującymi w olejach i rybach morskich
  • smażenie zastępuje się gotowaniem, pieczeniem w folii, duszeniem bez obsmażania – w przypadku nadczynności smażenie i ciężkostrawne produkty mogą być przyczyną biegunek i dyskomfortu gastrycznego, a u osób z niedoczynnością jest źródłem dodatkowych i niepożądanych kalorii
  • ogranicza się z puste kalorie czyli chipsy, słone paluszki, słodycze – bo choć dostarczają sporo energii (co wydawałoby się korzystne w nadczynności) to jednak nie wnoszą żadnych innych wartości odżywczych, a ograniczają spożycie wartościowych, zdecydowanie bardziej potrzebnych choremu organizmowi produktów spożywczych
  • dieta powinna być urozmaicona – im więcej grup produktów spożywczych zjadanych w ciągu dnia, tym większa szansa na to, że dostarczymy sobie wszystkich potrzebnych minerałów i witamin

Nie tylko jod

To urozmaicenie o którym pisałam powyżej, jest bardzo ważne, ponieważ w chorobach tarczycy i przytarczyc warto zwrócić uwagę nie tylko na jod – który nam się zwykle z tym narządem kojarzy, ale również na:

  • żelazo
  • selen
  • cynk
  • witaminę D, A, B2, niacynę, fluor

Obserwujemy również, że mało korzystny wpływ na tarczycę mają kadm, rtęć, ołów – czyli zanieczyszczenie środowiska, jednakże nie znamy dokładnego mechanizmu tego oddziaływania.

Jod

Jod kojarzy nam się z tarczycą, morzem, rybami… i tylko czasami zapominamy, że nie każda chora tarczyca oznacza większe zapotrzebowanie na jod. Takimi przeciwwskazaniami do stosowania dużych dawek jodu w pożywieniu jest:

  • nadczynność tarczycy
  • podejrzenie raka tarczycy
  • choroba Hashimoto

Natomiast w niedoczynności tarczycy związek ten jest nie do przecenienia.

Dobrym źródłem jodu w codziennej diecie jest:

  • jodowana sól kuchenna,
  • ryby morskie,
  • algi morskie,
  • warzywa z gleb bogatych w jod – szpinak, szparagi, jarmuż, cebula, rzepa, pomidory,
  • i niekoniecznie kulinarne, ale bardzo dobre źródło – powietrze okolic nadmorskich.

Żelazo

Żelazo kojarzymy z krwinkami czerwonymi i na ogół nie myślimy o tym, jak ten związek jest potrzebny tarczycy. W naszym organizmie występuje jednak enzym – tarczycowa peroksydaza jodująca – aktywujący przemianę tyreoglobuliny w hormony tarczycy. Enzym ten potrzebuje jednak posiadać w swojej cząsteczce żelazo, i gdy zaczyna nam go brakować, spada również poziom hormonów tarczycy we krwi. Może to być szczególnie ważne u kobiet w wieku rozrodczym.

Aby zapobiec niedoborom żelaza najczęściej nie musimy wprowadzać do jadłospisu więcej mięsa (którego jako naród spożywamy w nadmiarze), ale zadbać o to aby więcej tego składnika mineralnego wchłonąć z tych produktów, w których on występuje w mało dostępnej dla nas formie.

Co zwiększa wchłanianie żelaza nie pochodzącego z mięsa?

  • witamina C
  • niskie pH (np. kwas mlekowy, kwas jabłkowy)
  • kiszenie

Jak to przełożyć na jadłospis:

  • gdy w obiedzie podajesz kasze dołącz do niej np. ogórka kiszonego
  • do posiłków i bezpośrednio po posiłkach nie podawaj kawy i herbaty (obniżające wchłanianie żelaza), ale za to sięgnij po soki bez dodatku cukru (pomarańczowy, porzeczkowy)
  • gdzie tylko można dodawaj spore ilości natki pietruszki, koperku lub kiełków (sałatki, surówki, pasty)
  • surówki przyrządź przed podaniem (im dłużej będą stać tym więcej witaminy C utracisz)
  • stosuj dietę łączenia – gdy jesz oddzielnie mięso i produkty zbożowe, wchłaniasz znacznie mniej żelaza ze zbóż

Selen

O ile żelazo jest niezbędne aby przekształcić tyreoglobulinę w hormony tarczycy, o tyle selen uczestniczy w przemianie tyroksyny do aktywnej formy hormonu czyli trójjodotyroniny. Im mniej spożywamy selenu, tym mniejsza ilość T3 w tkankach, krwi. A jakby tego było mało to braki selenu prowadzą do uszkodzeń tarczycy i zmniejszają efektywność oddziaływania hormonów tarczycy na metabolizm.

Dobrym źródłem selenu są:

  • owoce morza
  • chude czerwone mięso
  • otręby
  • kiełki zbożowe
  • pełnoziarniste produkty zbożowe
  • ryby morskie
  • grzyby

Cynk

Kolejnym związkiem mineralnym biorącym udział w produkcji hormonów tarczycy jest cynk, który w dużej ilości znajduje się w:

  • zarodkach pszennych
  • nasionach lnu
  • pestkach dyni
  • pełnoziarnistych produktach zbożowych

Niedobory cynku związane są zwykle ze stosowaniem nieprawidłowego, mało urozmaiconego jadłospisu. Monotonna dieta, oparta ciągle o tą samą, niewielką grupę produktów spożywczych zwykle prowadzi do niedoborów jakiś składników mineralnych, te niedobory pociągają za sobą następne, i takim domino nieraz dochodzi do poważnej choroby np. tarczycy.

Już wkrótce zapraszam do zapoznania się ze wpisami:
1. Tarczyca na diecie
2. Dieta w nadczynności tarczycy
3. Dieta w Hashimoto
4. Dieta w niedoczynności tarczycy
5. Dieta w niedoczynności przytarczyc

Zdjęcie: FreeDigitalPhotos.net

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *