• Dieta dla wrzodowców

    Autor: Marta Mikuła-Meyer | Data: 2012.03.27 | Kategoria: Diety w chorobach

    Wczesnowiosenne zmiany pogody są dokuczliwe dla wszystkich, jednak dla osób z chorobą wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy są zwłaszcza nieprzyjemne. Wtedy właśnie, większość cierpiących na te dolegliwości, odczuwa nasilenie nieprzyjemnych objawów – bólu brzucha, nudności, wzdęć, uczucia pełności i rozpierania czy zgagi. Jedną z podstawowych form ratunku w tej sytuacji stanowi wprowadzenie odpowiedniej diety.

     


    W zaostrzeniach

    Gdy choroba wrzodowa znacząco się zaostrza, lekarz potrafi na kilka dni zalecić wprowadzenie dość rygorystycznej diety opartej przede wszystkim na kleikach. Taki model żywienia stosuje się bardzo krótko – od 1 do 3 dni – jest bowiem niezwykle ubogi, brak w nim witamin i składników mineralnych, białka i węglowodanów, a nawet energii.
    W okresie diety kleikowej dopuszczone są do stosowania w jadłospisie:

    • czerstwa bułka – najlepiej namoczona w mleku lub słabej herbacie z mlekiem,
    • drobna kasza jęczmienna, płatki owsiane, ryż, kasza manna – dobrze rozgotowane,
    • mąka pszenna jasna, mąka ziemniaczana – jako dodatek do kisieli,
    • mleko – słodkie, gotowane, najlepiej ciepłe (ale nie gorące),
    • jaja – gotowane na miękko,
    • masło,
    • śmietanka (najlepiej 18%),
    • cukier – w ograniczonej ilości.

    Dość szybko jednak dietę tę należy rozszerzyć, tak aby nie dopuścić do powstania chorób pojawiających się w wyniku niedoborów pokarmowych. Stopniowo dodaje się więc:

    • biały twarogowy ser – świeży, nie przekwaszony,
    • niewielkie ilości ziemniaków – jeden średni, najlepiej w zupie przecieranej,
    • warzywa – dodane do kleiku lub zupy, dobrze rozgotowane, niewzdymające – marchew, pietruszka, seler,
    • jabłka – w formie rozgotowanego purée, dodane do kisieli lub napoju.

    Dieta na dłużej

    Ani jednak diety kleikowej, ani nawet zaleceń następnych nie można i nie powinno się stosować ciągle. Z czasem (im szybciej tym lepiej) trzeba zacząć stosować dietę jeszcze szerszą, zawierającą większe ilości dopuszczonych artykułów spożywczych, dietę najlepiej indywidualnie dostosowaną do — czasami bardzo odmiennych — reakcji na zjadane pokarmy. Niejednokrotnie spotykałam osoby mogące spożywać bez problemu ciężkostrawne potrawy z kapusty, a cierpiące po zwykłym, ugotowanym na sypko ryżu.

    Ze względu na najczęściej występujące po pewnych pokarmach i posiłkach zaostrzenia choroby sporządzono następujące zestawienie:

    Produkty Produkty zalecaneProdukty– które bywają różnie tolerowaneProdukty zwykle przeciwwskazane
    Produkty mleczneMleko słodkie, zsiadłe nieprzekwaszone. Ser biały i ser twarogowy, serki śmietankowe, serki homogenizowane. Jogurt, maślanka.Sery żółty, topiony, serki dojrzewające, ser „Feta”, serki typu „Fromage”. Kefir, przekwaszone zsiadłe mleko.
    Produkty zbożowe i pieczywoPieczywo – jasne, czerstwe, sucharki. Kasze drobne: manna, krakowska, jęczmienna łamana, ryż, sago, tapioka, drobny makaron. Mąka pszenna, pytlowa, ziemniaczana i kukurydziana.Pieczywo typu „graham”. Pieczywo z dodatkiem soi i słonecznika. Mąka razowa. Kasza jaglana.Pieczywo razowe (żytnie i pszenne), pieczywo pszenne, grube kasze: pęczak, gryczana, grube makarony. Mąka żytnia. Pieczywo półcukiernicze.
    JajaCałe jaja – gotowane, jajecznica na parze.Jaja na twardo, sadzone, jajecznica.
    Mięso, drób, wędlinyMięsa młode, chude: konina, wołowina, cielęcina, królik, indyk, kurczaki, perliczki, gołąb. Wędliny chude – szynka, polędwica, chuda kiełbasa szynkowa.Dziczyzna, chuda wołowina, chudy schab, kura, parówki. Podroby: płucka, serca, wątroba (parzona), móżdżek.Mięsa tłuste: baranina, wieprzowina, gęsi, kaczki. Wędliny tłuste. Wyroby mięsne wędzone i peklowane.
    RybyRyby chude: dorsz, leszcz, płastuga, sola, szczupak, sandacz, pstrąg, morszczuk, karmazyn, lin, flądra, lin, okoń.Makrela, śledź, sardynka, leszcz, karmazyn.Ryby tłuste: węgorz, pałasz, halibut, karp, sum. Ryby wędzone, konserwy rybne.
    TłuszczeŚwieże masło, słodka śmietana, olej sojowy, słonecznikowy, rzepakowy, oliwa z oliwek. Margaryny miękkie – w kubkach. Lekko kwaśna śmietana.Kwaśna śmietana, smalec, słonina, boczek, łój wołowy i barani, margaryny twarde (w kostkach).
    ZiemniakiGotowane w wodzie i na parze, puree.Podawane w całości, pieczone w folii.Frytki, chipsy ziemniaczane, ziemniaki smażone, placki ziemniaczane, pyzy.
    WarzywaMarchew, buraki, dynia, szpinak, kabaczki, sałata, cykoria, pomidory bez skórki. Warzywa młode, soczyste. Potrawy z warzyw gotowanych, drobno rozdrobnionych.Rabarbar, brokuł, kalafior, fasolka szparagowa i zielony groszek – młode, pomidory bez skórki. Surówki z drobno startych warzyw.Kapusta, czosnek, pory, rzepa, papryka, szczypior, cebulka, ogórki, brukiew, rzodkiewki. Warzywa podawane z zasmażkami, konserwowane. Warzywa podawane z majonezem, musztardą, grubo starte, stare.
    OwoceOwoce dojrzałe, bez skórki i pestek. Jabłka, truskawki, morele, melony, brzoskwinie, pomarańcze, banany, winogrona, owoce cytrusowe. Owoce pieczone lub w formie soku rozcieńczonego z wodą.Przeciery owocowe – z owoców dozwolonych.Owoce niedojrzałe. Gruszki, śliwki, czereśnie, agrest. Owoce suszone.
    Suche strączkoweWszystkie są zabronione.
    Cukier i słodyczeCukier, miód, dżem bez pestek, przetwory owocowe słodzone – kompoty, galaretki.Chałwa, czekolada, słodycze zawierające tłuszcz, kakao i orzechy – batoniki, pierniczki, ciasteczka kupne.
    PrzyprawyTylko bardzo łagodne, w ograniczonej ilości (w nadmiarze podrażniają żołądek) – sól, cukier, wanilia, sok z cytryny, koperek zielony, natka pietruszki, cynamon.Suszone przyprawy ziołowe – tymianek, bazylia, oregano.Ocet, pieprz, musztarda, papryka, chrzan, ziele angielskie, liść laurowy, kostki bulionowe. Każde przyprawy stosowane w nadmiarze.
    ZupyKleiki, krupniki z dozwolonych kasz, zupy mleczne, zupy owocowe lub warzywne – z dozwolonych produktów. Zupy zagęszczane mąką z wodą lub mlekiem, przecierane.Zupy owocowe nierozcieńczone, chudy rosół, zupy na mocnych wywarach warzywnych.Zupy tłuste, na wywarach mięsnych, kostnych lub grzybowych, zawierające niedozwolone produkty.
    Potrawy mięsne i rybneMięsa gotowane w wodzie i na parze. Podawane w formie potrawek, pulpetów, budyni. Potrawy duszone bez obsmażania, pieczone w folii lub rękawie.Smażone, duszone, pieczone z dodatkiem tłuszczu.
    Potrawy z mąki i kaszKasze i ryż gotowane, budynie z kasz z dodatkiem mięsa i warzy, lane kluski.Leniwe pierogi z niewielką ilością mąki. Kluski ziemniaczane. Naleśniki (nie obsmażane ponownie). Zapiekanki z kaszy i warzyw.Potrawy z mąki i kasz smażone – ołtatki, kotlety z kaszy, kluski kładzone, kluski francuskie, zacierki.
    Sosy Łagodne, zagęszczone mąką z wodą lub mlekiem. Sos koperkowy, potrawkowy, owocowe. Sosy ze śmietanką.Ostre, z zasmażką, tłuste, na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, z dużą ilością przypraw.
    DeseryKisiel, budyń, galaretka, kompot, mus, bezy, suflety. Biszkopty, czerstwe ciasto drożdżowe, herbatniki.Torty, czekolady, ciasta z kremem, faworki, pączki, ciasta kruche, francuskie, piaskowe, batony, lody, chałwa, słodycze z kakao i orzechami. Desery zawierające proszek do pieczenia.
    NapojeSłaba herbata lub kawa zbożowa, mleko, woda niegazowana, słabe napary z dzikiej róży, soki mleczno-owocowe.Słaba kawa naturalna.Mocne kakao, czekolada, napoje alkoholowe, mocna kawa, herbata, wody gazowane, pepsi, coca-cola, tonik, oranżada, napoje pobudzające.
    Potrawy półmięsne i bezmięsneRisotto, makaron z mięsem i warzywami.Zapiekanki z kasz, warzyw i mięsa.Bliny, krokiety, bigosy, fasolka po bretońsku.
    Dodatki do zupGrzanki, kasze dopuszczone, ziemniaki, lane ciasto, makaron drobny.Kluski francuskie, groszek ptysiowy.Kluski kładzione, grube makarony i kasze.
    OrzechyWszystkie są zabronione.


    Ogólne zalecenia

    W przypadku choroby wrzodowej żołądka i/lub dwunastnicy warto również pamiętać aby:

    • spożywać 4 do 6 niewielkich posiłków (im ostrzejsze objawy, tym większa ilość małych posiłków),
    • spożywać posiłki regularnie o tej samej godzinie,
    • kolację zjadać na 2 godziny przed snem, choć istnieją osoby (zwłaszcza w chorobie wrzodowej dwunastnicy) które właśnie potrzebują lekkostrawnej przegryzki przed położeniem się do łóżka,
    • jeść powoli, dokładnie gryźć,
    • unikać wysiłku i przemęczenia przed i zaraz po posiłku,
    • wypijać przynajmniej 2,5 litra napojów w ciągu dnia,
    • unikać fast-foodów, ciężkostrawnych, smażonych potraw,
    • unikać długich przerw między posiłkami.

    Czy warto stosować dietę?

    Kiedy odbywałam praktykę w Szpitalnym Oddziale Gastroenterologii byłam świadkiem rozmowy przeprowadzonej w szpitalnym barku pomiędzy lekarzem a pacjentem:
    – Czy te ruskie pierogi są dzisiaj dobre?
    – Pyszne panie doktorze!

    I nie było by w tej wymianie zdań nic dziwnego, gdyby nie fakt, że kilka godzin wcześniej, ten sam lekarz, temu samemu pacjentowi, ze względu na ostre objawy choroby zalecił dietę kleikową (bardzo się przydała po zjedzeniu dobrze okraszonych cebulą pierogów).

    Jest to klasyczny przykład w jaki sposób wrzodowcy (nie)przestrzegają zaleceń dietetycznych. Z tego powodu część lekarzy (a nawet dietetyków) postuluje odejście od rygorystycznych wskazówek dietetycznych i skupia się przede wszystkim na leczeniu farmakologicznym. Same jednak leki, choć coraz bardziej skutecznie, nie zawsze wystarczają aby załagodzić objawy choroby wrzodowej. Ponadto wykluczenie dietoterapii znacząco wydłuża okres rekonwalescencji. Z tych powodów warto zdecydować się w okresie zaostrzeń na zastosowanie diety z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soków żołądkowych, czyli takiej jaką opisałam powyżej.

    Zdjęcie: FreeDigitalPhotos.net